سؤالات متداول در مورد شيردهي

– بهترين زمان براي شروع شيردهي چه زماني است؟
نوزاد در نيم ساعت ابتدايي عمرش كاملاً هوشيار و داراي توان مكيدن بسيار زياد است. اگر به اين توانايي پاسخ داده نشود حتماً كاهش خواهد يافت، زيرا به خواب رفته و هوشياريش كم مي شود. نهايتاً تا يك ساعت پس از زايمان بايد نوزاد اولين شير زندگيش را بنوشد. اگر نوزاد طبيعي به دنيا آمده بهتر است همان لحظه خارج شدن از شكم مادر به روي سينه مادر خوانده شود تا از اين موهبت الهي استفاده نمايد. شير شما در اين زمان كم ترشح مي شود. اما اين اولين شيردهي به توليد شير در روزهاي آتي بسيار كمك مي كند. پيشنهاد اين است كه از حدود يك هفته قبل از زايمان اين اقدامات را هر روز انجام دهيد: به نوزادتان فكر كنيد، حوله گرم و مرطوب روي پستان بگذاريد و پستان را ماساژ دهيد، عدم اضطراب و آرامش به جاري شدن شير كمك مي كند.

– چه موقع به كودكم شير بدهم؟
هرگاه اين نشانه ها در او به وجود آمد: جستجوي پستان، حركات مكيدن، حركات سريع چشم ها، حركات دهان و زبان، صداهاي ضعيف، بردن دست به سمت دهان يا به طرف دست ديگر، خم كردن بازوها، مشت كردن دست ها و گريه كردن كه آخرين علامت گرسنگي است. (شيرخواراني كه براي مدت طولاني گريه كرده اند، ممكن است خسته شده و بدون شير خوردن يا قبل از سير شدن به خواب روند.)

– وزن نوزاد سه روزه ام از وزن تولدش كمتر است. آيا مشكل از شير من است؟
اين مورد كاملاً طبيعي است. وزن نوزاد در يك هفتگي برابر با وزن اوليه در موقع تولد مي شود. فقط در هفته اول بهتر است نوزاد از هر دو پستان تغذيه شود تا شيرتان زودتر جاري شود.

– شيرم براي كودك كم است. چه كار كنم؟
اين تفكري اشتباه است كه شايد براي همه ي مادران روزي اتفاق بيفتد. اگر اين صحبت تشخيص پزشك است، خودش هم ميزان استفاده از شير خشك را مشخص مي كند. همان طور كه قبلاً ذكر شد شيردهي خود عامل افزايش شير است. پس در مورد كودكاني كه كم بودن شير مادر حتمي است، بهتر است شيرخشك آماده شده به شرح زير به كودك خورانده شود:
ابتدا شيرخشك را آماده نماييد و پس از تست ميزان حرارت، آن را در كنار خود قرار دهيد. يك لوله معده شماره 5 آماده كرده و يك سر آن را در ظرف محتوي شير قرار دهيد. حالا شروع به شير دهي با پستان به نوزادتان نماييد. پس از مدت دو الي سه دقيقه سر آزاد لوله معده را به آرامي روي پستان خود قرار دهيد تا شير از ظرف به دهان نوزاد منتقل شود. (اگر تمايل داشتيد مي توانيد به جاي استفاده از شيرخشك، شير يك پستان را دوشيده و پستان ديگر را به نوزاد بدهيد. اين گونه در هر بار شيردهي نوزاد محتواي شير هر دو سينه را در يك وعده مي خورد. اما اگر باز هم وزن نوزاد كمتر از منحني رشد بود الزاماً بايد از شيرخشك استفاده نماييد.) اين روش به قدري مؤثر است كه اگر مادري كودكي را به فرزندي قبول كند پس از مدتي مي تواند او را از شير خود تغذيه نمايد. البته در اين شرايط بهتر است سن كودك كمتر از سه ماه باشد.

– كودكم ضعيف و كم بنيه است زيرا شير من براي تغذيه او كافي نيست؟
اكثر زنان بيش از ميزان لازم شير توليد مي‌كنند. در واقع بيشتر زنان با مازاد توليد شير مواجه‌اند. اين كه وزن كودك شما آن طور كه بايد زياد نمي شود به خاطر كمبود شير نيست. به احتمال زياد مشكل در شيردهي غير صحيح به كودك است. در نتيجه او نمي تواند با صرف حداقل انرژي، شير لازم را مك بزند. اگر اين اولين تجربه شيردهيتان به حساب مي‌آيد، بد نيست تحت آموزش يك كارشناس يا با تجربه‌هاي فاميل قرار بگيريد. مادراني كه فوت و فن كار را هنوز نياموخته‌اند معمولاً با ناراحتي مي گويند كه: "دو ساعت به كودكم شير دادم، ولي او هنوز گرسنه است." طبيعي است كه هنوز گرسنه است! شايد او طي اين دو ساعت به اندازه دو دقيقه هم نتوانسته است شير بخورد!

– من مي‌ترسم! شير دادن درد دارد؟
نترسيد! البته افزايش حساسيت پستان‌ها در روزهاي اول طبيعي است اما بعد از سه الي چهار روز اين حالت نيز رفع مي‌شود و ديگر هنگام شيردهي هيچ احساس ناخوشايندي نخواهيد داشت، بلكه احساس لذت و آرامش هم مي كنيد. اگر درد شديدي در سينه‌هايتان به‌وجود آمده و بعد از سه الي چهار روز به قوت خود باقي باشد، نياز به بررسي جدي توسط پزشك دارد. به خاطر داشته باشيد كه كم كردن مدت يا دفعات شيردهي در بهبود اين نوع درد و سوزش تاثيري نخواهد داشت.

– برخي مي‌گويند بايد نوزاد را هر 20 دقيقه يكبار از اين سينه به آن سينه كنم؟
اگر شيرخوار واقعاً 15 تا 20 دقيقه از يك سينه شير خورده باشد، ديگر نيازي به ادامه تغذيه ندارد. ولي اگر يكي دو دقيقه شير بخورد و دقايق بعدي بازي كند يا به خواب برود، طبيعي است كه ديگر نمي‌توان آن 20 دقيقه فرضي را مبناي محاسبه قرار داد؛ در واقع او فقط در آغوش مادر است و به ميزان لازم شير نخورده است. اگر احساس كرديد كه كودك شير را مك نمي‌زند، سعي كنيد وضعيت قرار گرفتن نوزاد را تصحيح كرده، با ماساژ دادن و دوشيدن مختصر پستان، كار او را آسان‌تر كنيد.

– آيا هنگامي كه هوا گرم است، بايد علاوه بر شير كمي هم آب به كودكم بدهم؟
همان شيري كه به كودك دلبند خود مي‌دهيد، تمام آب و مايع مورد نيازش را به طور كامل فراهم مي‌آورد.

– شير من آهن لازم براي رشد طفلم را ندارد. به او قطره آهن بدهم؟
شير شما آهن كافي براي رفع نياز فرزندتان را در خود دارد. براي اين موضوع حتماً با پزشك كودكتان مشورت كنيد.

– شير دادن براي ما مادران خيلي دست و پا گير است؟
اصلاً اين طور نيست. اگر قرار بود از شير خشك استفاده كنيد، بايد هر جا كه مي‌رفتيد بطري و قوطي شير خشك را دنبال خود مي برديد، درد سر آب جوش درست كردن و كسب اطمينان از تميزي ظروف مربوطه و ... ، اين همه مشكل پيش رويتان بود.

– بعضي مي‌گويند شير خشك‌هاي جديد تقريباً همه خواص شير مادر را دارند.
اين ادعايي است كه از همان بدو پيدايش شير خشك هميشه مطرح بوده است. به خاطر داشته باشيد كه شير خشك اگر چه بسياري از كاستي‌هاي خود را برطرف كرده، اما هنوز هم فاقد پادتن، سلول‌هاي زنده، آنزيم و هورمون‌هايي است كه در شير مادر وجود دارد. به علاوه، ميزان آلومينيوم، منگنز، كادميوم و آهن شير خشك خيلي بيشتر از سطح مورد نياز و موجود در شير مادر است. پروتئين شير خشك نيز بيشتر از شير مادر است و ساختار پروتئين و چربي آن نيز با انواع موجود در شير مادر تفاوت دارد. شير خشك ساختاري ثابت دارد اما شير مادر از روز اول و به تدريج دچار تغييرات كمي مي‌شود تا با نيازهاي شيرخوار تطابق بيشتري پيدا كند. ديگر اين كه، شير دادن، رابطه عاطفي ميان مادر و فرزند ايجاد مي كند كه توليدكنندگان شير خشك هرگز نمي‌توانند آن ها را شبيه سازي كنند.

– اگر بدنم عفونت داشته باشد، نبايد به كودك خود شير بدهم.
به جز چند مورد استثناي كوچك، بايد گفت كه اين ادعا هم صحت ندارد. بهتر است بدانيد هنگامي كه علايم عفونت (مثلاً تب، سرفه، استفراغ، اسهال، بثورات و غيره) در شما ظاهر مي شود، ديگر عفونت به كودك شما هم منتقل شده است، چرا كه عامل عفوني از چند روز قبل از پيدايش علايم، به بدن شما وارد شده است. براي اين كه كودك شما بتواند در برابر اين عفونت مقاومت كند بهتر است شيردهي ادامه پيدا كند. با اين كار حتي اگر كودك دچار عفونت نيز شود، بيماري او قطعاً شدت كمتري خواهد داشت. حتي عفونت‌هايي كه سينه‌هاي مادر را درگير مي‌كند منعي براي شيردهي تلقي نمي‌شود. حتي، اصرار بر شيردهي از سينه مبتلا مي‌تواند در بهبودي آن نيز تاثير داشته باشد.

– آيا در زمان وقوع بيماري اسهال و استفراغ در كودك شيردهي بايد متوقف شود؟
هرگز! شير مادر بهترين دارو براي عفونت‌هاي گوارشي كودك است. شير شما تنها مايعي است كه كودك مبتلا به اسهال و استفراغ به آن نياز دارد. البته در شرايط خاص و بحراني كه كودك آب زيادي از دست داده باشد، پزشك مي تواند انواع مايعات خوراكي يا تزريقي را براي كودك‌ شما تجويز كند.

– من دارو مصرف مي‌كنم؛ آيا مي‌توانم به كودك خود شير بدهم؟
بايد با پزشك خود و پزشك كودكتان در اين رابطه مشورت كنيد. به استثناي چند داروي خاص كه براي مادر منع شيردهي ايجاد مي‌كند، در رابطه با 90 درصد داروهاي رايج اين ادعا صادق نيست. تقريباً هر دارويي كه مادر بخورد به ميزان بسيار كمي وارد بدن كودك نيز مي‌شود. اما بايد دانست كه اين ميزان، آن‌قدر اندك است كه هيچ نوع گرفتاري براي شيرخوار ايجاد نمي‌كند. اگر دارويي كه مصرف مي‌كنيد منع شيردهي دارد، در رابطه با آن از پزشك خود راهنمايي بخواهيد. شايد او بتواند داروي مشابهي را پيشنهاد كند كه براي كودك نيز خطرساز نباشد. اگر در مواردي مجبور به قطع شيردهي شديد حتماً شير خود را دائماً دوشيده و دور بريزيد تا جريان شير قطع نشود.

– من نمي‌توانم مثل سابق غذا بخورم. ديگر بايد نسبت به آنچه مي‌خورم، حساس باشم.
اين حرف درست نيست. البته مادران شيرده بايد برنامه غذايي متناسبي داشته باشند اما نيازي نيست كه حتماً غذاي خاصي را بخورند يا الزاماً از غذاي خاصي پرهيز كنند. شايد اين توصيه را شما هم شنيده باشيد كه "مادران شيرده بايد حتما هر روز شير بخورند تا شير كافي داشته باشند." شير به خودي خود ماده غذايي خوبي است، اما اين توصيه مبناي علمي ندارد. حتي نيازي نيست كه مادران از غذاهاي پر ادويه يا از چيزهايي مثل سير، كلم و غيره پرهيز كنند. كافي است برنامه غذايي‌ شما عادي و بهداشتي باشد. البته در موارد نادري ممكن است آنچه شما مي‌خوريد بر شيرخوارتان نيز تاثير بگذارد و موجب نفخ و كوليك او شود.

– آيا نياز است كه بيشتر از گذشته غذا و به خصوص مايعات بخورم تا شير كافي داشته باشم؟
حتي مادراني كه برنامه‌هاي غذايي كم كالري دارند، به اندازه‌اي كه كودكشان نياز دارد، شير توليد مي‌كنند. بعضي از مادران مي‌ترسند كه اگر چند روزي كمتر غذا بخورند، كودكشان نيز از نظر غذايي در مضيقه قرار گيرد. چنين تغييرات گذرايي تاثيري بر تغذيه شيرخوار ندارد. ملاك نوشيدن مايعات نيز همان ميزان تشنگي شماست، نه بيشتر و نه كمتر. در حقيقت بدن با ايجاد حالت تشنگي شما را مطلع مي‌سازد كه به مايع بيشتري نياز دارد. پس در دوران شيردهي نه نيازي به افزايش كالري روزانه داريد و نه نيازي به پيروي از برنامه غذايي خاص. بي‌جهت شيردهي را براي خودتان سخت نكنيد. كافي است از اشتهاي معمول خود پيروي كنيد.

– نمي توانم سيگار را ترك كنم، آيا شيردهي را متوقف كنم؟
البته بهتر است كه همه آدم‌ها سيگار را ترك كنند، بخصوص آن هايي كه در مقام مادر، مسئوليت خطير تربيت و پرورش فرزند را به عهده دارند. اما اگر نمي‌توانيد و يا نمي‌خواهيد آن را ترك كنيد،‌ شيردهي را نيز كنار نگذاريد. اگر قرار است كه هم سيگارتان را بكشيد و هم به كودك شيرخشك بدهيد، حداقل بگذاريد كودك فقط از يك نظر متحمل آسيب شود. پس شيردهي را فراموش نكنيد هر چند كه سيگار هم مي‌كشيد. ولي لا اقل در زمان شيردهي سيگار نكشيد.

– نوك سينه‌ام علاوه بر درد، تازگي‌ها خونريزي هم پيدا كرده است. آيا بايد فعلاً شيردهي را كنار بگذارم؟
اگر نوك سينه‌تان خونريزي دارد، باز هم به شيردهي ادامه دهيد. هر چند كه ممكن است به خاطر خون، كودك كمي از شير را تف كند و پس بزند و حتي ممكن است در مدفوعش نيز خون ديده شود، اما لزومي ندارد او را از نعمت شير خود محروم كنيد.

– من بر روي سينه‌هايم عمل جراحي زيبايي (بزرگ كردن/ كوچك كردن) انجام داده‌ام. آيا منع شيردهي دارم؟
چه سينه خود را (مثلاً با استفاده از سيليكون) بزرگ كرده باشيد و چه كوچك، مي توانيد و بايد به كودك خود شير دهيد. اين نوع اعمال جراحي منعي براي شيردهي به حساب نمي‌آيند. تا كنون نيز هيچ گزارشي مبني بر آسيب رساني سيليكون به شيرخوار منتشر نشده است.

– آيا شيردهي هيچ نقشي در جلوگيري از بارداري دارد؟
شيردهي اگر به شكل مستمر و بي‌وقفه ادامه داشته باشد، در 6 ماه اول بعد از زايمان مي‌تواند نقش جلوگيري از بارداري را نيز ايفا كند. اما واقعيت اين است كه تاثير آن بعد از 6 ماه شديداً كاهش مي‌يابد. بهتر است در 6 ماه اول بعد از زايمان از قرص‌هاي جلوگيري استفاده نكنيد تا ميزان توليد و ترشح شير دچار وقفه و كاهش نشود. اگر به هر دليلي مي‌خواهيد اين كار را بكنيد، حتماً با پزشك خود مشورت كنيد تا نوع خاصي از اين قرص‌ها را برايتان تجويز كند كه كمترين تأثير را بر روي توليد و ترشح شيرتان داشته باشد.

– آيا با نوك پستان فرو رفته يا كشيده مي توان شير داد؟
بله، ولي بهتر است اقداماتي براي پستان فرو رفته در دوره بارداري انجام دهيد. براي مدت كوتاهي در مقابل آفتاب، با انگشتان شست و سبابه نوك پستان ها را به آرامي به طرف خارج بكشيد. اگر اين كار موجب درد يا انقباضات رحمي شد كشش را متوقف كنيد. راه ديگر اين كه يك سرنگ ده با بيست سي سي را از قسمت سري كه به سوزن متصل مي شود بريده و عمل كشش را انجام دهيد. اين كار را اگر بعد از تولد باز هم مشكل داشتيد مي توانيد قبل از هر بار شيردهي با سرنگ انجام دهيد. روش ديگر استفاده از نوك ساز است كه البته بايد به صورت موقتي استفاده شود و به تدريج با بزرگ تر شدن نوزاد حذف شود. روش كار به اين صورت است كه قبل از گذاشتن آن روي نوك پستان بايد مقداري شير در آن دوشيده شود و اطراف آن جهت بهتر چسبيدن مرطوب شود. در موقع شروع شيردهي دهان نوزاد كاملاً باز باشد و لب ها غنچه نباشد. در آخر شيردهي هنگامي كه شيرخوار سينه را رها مي كند بايد شير در حفره نوك مصنوعي ديده شود.
در مورد نوك پستان كشيده در موقع شيردهي بايد به قرار گرفتن كامل هاله در دهان كودك توجه ويژه داشته باشيد.

– پستانم دچار بيماري تبخال شده است. آيا به شيردهي ادامه دهم؟
در اين مورد بايد به محل تبخال توجه داشت. اگر دقيقاً روي آرئول (هاله قهوه اي رنگ) باشد در اين جا منع شيردهي وجود دارد و كودك بايد فقط از پستان ديگر تغذيه شود. اما اگر جاي ديگري است، موقع شيردهي روي آن را پارچه اي تميز يا گاز استريل بپوشانيد و به كودك شير بدهيد.

– فرزندم موقع شير خوردن با دندان هاي تيز تازه در آورده اش سينه ام را گاز مي گيرد. چه كنم؟
به احتمال زياد علت اين امر وضعيت ناصحيح در شيردهي است. گاهي اوقات هم به خاطر گرفتگي بيني است. گاهي در اواخر شيردهي اتفاق مي افتد كه نوزاد سير شده يا خواب است. در اين موارد توجه به وضعيت صحيح كودك در بغل شما نيز استفاده از دنداني يا چيزهاي خنك مانند خيار مي تواند كمك كننده باشد. مقداري هم صبر از جانب مادر نياز است. در مورد گاز گرفتن در آخر شير خوردن هم مي توانيد انگشت كوچكتان را كنار دهان كودك گذاشته و سينه را خارج نماييد.

– كودكم به طور ناگهاني ديگر سينه ام را نمي گيرد. چه كنم؟
در اين مورد كه به قهر كردن كودك با سينه معروف است، با روش شيردهي با انگشت يا در خواب سعي كنيد كودك را به گرفتن سينه تشويق كنيد. اگر پاسخ نگرفتيد مي توانيد اين گونه به او شير بدهيد: كودك را روي يك بالش نسبتاً بلند بخوابانيد. روي كودك خيمه بزنيد و پستان را در دهانش قرار دهيد. اين راه چون به ستون فقرات شما فشار مي آورد نبايد براي مدت طولاني انجام شود. پس سعي كنيد به تدريج به همان چهار روش ذكر شده شيردهي كنيد. اگر باز هم موفق نشديد با كمي صبر بعد از چند روز دوباره سعي نماييد. البته در اين مدت از شير دوشيده شده خود، كودك را تغذيه كنيد. اين كار ممكن است چند روزي ادامه داشته باشد، اما نگران نباشيد. مواردي چون در آغوش گرفتن بيشتر و تماس پوست به پوست مادر و كودك و ماساژ آرام هم به اين مشكل كمك خواهد كرد.
گاهي اوقات هم ممكن است نوزاد به علت گريه امتناع از گرفتن كند. ابتدا نوزاد را آرام كنيد و سپس شروع به شيردهي كنيد. گاهي نيز علت امتناع آرام نبودن خود شماست. در موارد خاصي هم ممكن است بوي شير براي نوزاد خوشايند نباشد كه به علت مصرف بيش از اندازه از برخي مواد غذايي مانند سير و ادويه توسط شماست.